Wat is een socratisch gesprek? Een socratisch gesprek: waarom? Geplande socratische gesprekken 2010 Filosofisch Café Arnhem Socratisch Café Nijmegen Literatuur & informatie Wat is een socratisch gesprek? De Griekse filosoof Socrates [470-399 v. Chr.] was van mening dat in ieder mens wijsheid schuilt. Alleen moet die wijsheid naar boven gehaald worden. Socrates deed dat door op straat met zijn medeburgers in gesprek te gaan en ze vragen te stellen over kwesties die dan ter sprake kwamen. Socrates liet zich niet met een kluitje in het riet sturen en vroeg stevig door. Het zal duidelijk zijn dat hij zijn gesprekspartners dikwijls in verwarring achterliet. En dat was juist de bedoeling van Socrates: nadenken over de principes, gewoonten en vooronderstellingen waarop ons gedrag is gebaseerd. Uitgangsvraag Begin vorige eeuw is in Duitsland de socratische methode nieuw leven ingeblazen. Maar nu als groepsgesprek. Eigenlijk verloopt het socratisch gesprek nu niet anders dan in het Athene van Socrates. We spreken af over welke kwestie we het gaan hebben – bijvoorbeeld over autonomie van patiënten - en formuleren een uitgangsvraag – bijvoorbeeld: moet ik de autonomie van een patiënt altijd respecteren? Deze uitgangsvraag blijft de rode draad in het gesprek. Waargebeurd voorbeeld Om te voorkomen dat het gesprek te abstract wordt [afstandelijk, onpersoonlijk, hypothetisch], wordt een voorbeeld van een van de gespreksdeelnemers gekozen dat aansluit bij de uitgangsvraag. Het gesprek gaat dus over een concrete gebeurtenis die voor de andere deelnemers herkenbaar is en waarin ze zich kunnen inleven. Samen nadenken Om zich de kwestie eigen te maken en een oordeel over de gebeurtenis te kunnen geven, vragen de deelnemers de casusgever alle mogelijk details. De praktijk leert dat de casusgever door al dat vragen nieuwe aspecten aan de kwestie ontdekt en genuanceerder over zijn/haar handelen gaat denken. Dit betekent niet dat de andere gespreksdeelnemers buiten schot blijven. Ook van hen wordt verwacht dat ze hun op- en aanmerkingen met argumenten onderbouwen en hun oordeel ter discussie durven te stellen: wat zou u in dat geval gedaan hebben en waarom zou u zo gehandeld hebben? Zo denkt iedereen mee: het socratisch gesprek is gezamenlijk over een kwestie nadenken. De uitgangsvraag blijft, zoals eerder opgemerkt, de leidraad van het gesprek. Een dialoog Het gesprek is een dialoog en geen debat of discussie waarin de deelnemers proberen hun gelijk te halen of elkaar proberen te overtuigen. In een dialoog luisteren we naar elkaar, vragen door en onderzoeken zo samen een bepaalde kwestie. Daarbij zijn we bereid onze opvattingen op te schorten - een belangrijk aspect van het socratisch gesprek. De dialoog is een uitstekende methode van collectief leren. Naar boven Voor wie? Het socratisch gesprek is een vorm van praktische filosofie waarvoor geen filosofische achtergrond of opleiding vereist is. De gespreksdeelnemers beroepen zich niet op filosofen, autoriteiten of onderzoek, maar spreken vanuit eigen ervaring en brengen hun eigen opvattingen onder woorden. Zo kan iedereen aan het gesprek deelnemen. In het socratisch gesprek wordt nagedacht. Het is geen vorm van psychotherapie: gevoelens spelen natuurlijk een rol, maar ze zijn geen argument in het gesprek. Een socratisch gesprek: waarom? Onderzoek Het socratisch gesprek is een mogelijkheid om een gebeurtenis samen op voet van gelijkheid te onderzoeken, aan de hand van een concreet voorval. Inzicht Het socratisch gesprek geeft meer inzicht in de onderzochte kwestie, omdat we bereid zijn onze ideeën met die van anderen te confronteren - om bij het voorbeeld over autonomie van patiënten aan te sluiten: is mijn idee van autonomie wel de juiste? Het socratisch gesprek is ook een uitstekende methode voor intercollegiale intervisie. Dialoog In het socratisch gesprek voeren de deelnemers een dialoog. Een dialoog is een goede methode om dieper op een kwestie uit de praktijk in te gaan. We streven naar consensus. Soms wordt het gesprek afgesloten met afspraken of acties. Houding Een dialooghouding is ook buiten het socratisch gesprek nuttig, bijvoorbeeld in werkoverleg of vergaderingen. Mét elkaar praten levert meestal meer op dan tégen elkaar praten. Naar boven Voorbeelden socratisch gesprek in de literatuur ● 'De ontdekking van een goede gesprekshouding', een socratisch gesprek in de banksector ● Kristof van Rossem: 'Socratisch filosoferen met jongeren' ● H. Manschot: 'In gesprek over goede zorg' [Dorine Bauduin, hfst. 5] ● Elsevier: 'Superieur doordrammen' ● Paul Troost: Een nieuw begin ≈ 'In het socratisch gesprek wordt niet gezweefd', aldus Paul Troost in de Kamerkrant nr. 5 2009 pag.7 ≈ Facilitator van gesprekken Ik volgde een opleiding tot socratisch gespreksleider [Boltentraining] en organiseer en begeleid socratische gesprekken, voor groepen op basis van open inschrijving en voor bedrijven en organisaties die een bepaalde kwestie willen uitdiepen. Lid van de Vereniging voor Filosofische Praktijk. Naar boven Gesprekken in 2009 Bibliotheek Arnhem: 'Verzoening' [Maand van de filosofie] Beeldentuin De Synaps 'Verrijkt kunst mijn leven?' Keramiekmarkt Milsbeek: 'Verrijkt kunst mijn leven?' Bibliotheek Venlo: workshop socratisch gesprek Politie Amsterdam: 'Omgaan met verschillen' Ledendag Humanistisch Verbond: 'levenskunst'. Lees verslag Filosofisch Café Arnhem en Socratisch Café Nijmegen Naar boven Reactie deelnemer 'We merkten dat het socratisch gesprek voor de groepsvorming - waar sta je, wat vind je, wie is wie - een verdiepend effect heeft gehad. Daarnaast heeft het gesprek onze geesten weer wat aangescherpt. Je staat stil bij je persoonlijke doelstelling in de waan van alle dag.' [Lianne Duiven, fractievoorzitter GroenLinks gemeente Lingewaard] Naar boven Geplande socratische gesprekken in 2010 Volksuniversiteit Zevenaar: 'Bestaat er iets nieuws?' Humanistisch Verbond Nijmegen over vrijheid van meningsuiting Volksuniversiteit Arnhem: cyclus van drie socratische gesprekken Volksuniversiteit Venlo: cyclus van drie socratische gesprekken Diner pensant: thema 'goed'. Instructie socratisch gesprek tutoren Pedagogische Wetenschappen Radboud Universteit 12 juni: Socratische Landdag, workshop agressie in het onderwijs. RINO Groep, vrije inschrijving voor GGz, maatschappelijke opvang, onderwijs, verplegend en verzorgend personeel Data: vrijdag 24 september 9:30-16:30 uur en vrijdag 1 en 8 oktober van 9:30-12:30 uur Locatie: Utrecht. In company is mogelijk. Zondag 3 oktober: bibliotheek Arnhem over waarheid. In de persoonlijke sfeer staat eerlijkheid hoog in het vaandel, maar hoe rijm je dat met de 200 leugens en leugentjes die we per dag zouden vertellen? Lees verder Volksuniversiteit Gorinchem: cyclus van drie gesprekken. Data: 2, 9 en 16 november Herfst 2010 met management particuliere onderwijsinstelling Volksuniversiteit Venlo: 'Mens in dialoog'Gespreksleider Humanistisch Verbond Naar boven Filosofisch café Arnhem Elke derde dinsdag van de maand, 19:30-22:00 uur, gratis entree. Gespreksleiders: Dick Kleinlugtenbelt en Paul Troost. Organisatie en informatie: Boekhandel Ongerijmd Locatie: per 1 juni wordt onze verblijfplaats de Kookplaats gesloten. Daarom gaat de bijeenkomst van 15 juni niet door. We zoeken een nieuwe vaste plek. 15 september: reizen: hoor & zie Caroline van Bergen Eerdere thema's: waarop is vertrouwen gebaseerd?, verstand en emotie, verzoening, hoeveel verschil kan de samenleving aan?, wat is gelukkig zijn?, fatsoenlijke samenleving, Is religie weer terug?, Draagt het internet bij aan het goede leven?, Bas Haring, vriendschap, vrijheid, Word zelf filosoof. Naar boven Socratisch Café Nijmegen Elke derde vrijdagmiddag van de maand in Café De Foyer, Mariënburg 59 Nijmegen, 15.30-18.30 uur [inloop 15.00 uur]. Eerdere gesprekken 17 september: onderwerp nog niet bekend Literatuur ● Bij Hans Bolten vindt u artikelen over het socratisch gesprek ● Kristof van Rossem: 'Wat is een socratisch gesprek?' ● Jos Delnoij en Wieger van Dalen [red.]. Het socratisch gesprek ● Jos Kessels [red.]. Leonard Nelson, De socratische methode ● Hans Bolten en Kristof van Rossem: trainen in integriteit ● Wikipedia De socratische methode Naar boven